Nước uống duy trì sức khoẻ

Nước uống và sức khoẻ

Để duy trì sức khỏe tốt, dung dịch chất lỏng đưa vào và thải ra khỏi cơ thể cần phải được cân bằng. Mỗi ngày cơ thể cần sử dụng khoảng 2,5 lít chất lỏng trong các loại nước uống và trong thực phẩm, nhất là rau, trái cây…
Đồng thời có chừng 1,5 lít nước mất đi qua nước tiểu, mồ hôi, hơi thở .. nên số lượng này cần được cung cấp bù vào.

Điều hòa nước

Nước cần được liên tục ra vào cơ thể dưới một số cơ chế điều hòa:

a) Khát nước là dấu hiệu báo động sự thiếu và cần nước của cơ thể. Trung tâm điều hòa cảm giác khát nằm ở bộ phận hypothalamus trong não bộ và giữ vai trò quan trọng trong việc giữ cân bằng nước trong cơ thể. Bình thường, ta uống nước khi cảm thấy khát. Lý do là khi nước xuống thấp, khối lượng máu giảm theo, nồng độ natri hơi tăng cao, trung tâm được kích thích khiến ta thấy khát và tìm nước hoặc chất lỏng khác để uống.

b) Nước bọt không tiết ra khiến miệng khô cũng là một kích thích để uống nước.

c) Khi nước giảm, hormon chống tiểu tiện (antidiuretic hormone – ADH) được tuyến yên tiết ra nhiều hơn, thận sẽ tái hấp thụ nước trở lại máu. Ngược lại, khi có nhiều nước thì hormon ADH giảm đi, thận tăng tốc độ bài tiết nước dư.

d) Một số bệnh về thận hoặc bệnh nội tiết cũng ảnh hưởng tới sự thăng bằng nước.
Các cơ chế điều hòa này đôi khi cũng gặp trục trặc nên dẫn đến tình trạng khô nước (dehydration) với hậu quả nguy hiểm có thể xảy ra, nhất là trẻ em, người cao tuổi và các vận động viên thể thao.

Ngoài ra, khi natri thải ra nhiều sẽ kéo theo nước và đưa tới khô nước. Ngược lại, hàm lượng cao của natri trong cơ thể sẽ giữ nước lại, làm cơ thể sưng phù hoặc tăng huyết áp.
Uống nước qua nhu cầu cũng đưa tới tình trạng ngộ độc nước (water intoxication). Chẳng hạn khi giảm béo phì theo chế độ ăn và tăng uống nước, thận không kịp bài tiết nước, nước xâm nhập tế bào, làm mất thăng bằng muối khoáng. Các chức năng tế bào đình trệ, đưa tới kinh phong, hôn mê và có thể chết người.

Uống nước đầy đủ.

Như đã trình bày ở trên, trong điều kiện bình thường, mỗi ngày cơ thể mất đi chừng 2,5 lít nước. Để cho cơ thể hoạt động tốt, nhiều chuyên gia khuyên là cần uống vào một lượng nước từ 1,5 lít đến 2 lít, nghĩa là từ 6 đến 8 ly nước mỗi ngày, mỗi ly khoảng 250 ml. Nhu cầu nước còn lại được cung cấp từ thực phẩm ta ăn vào.
Nước có thể cung cấp trực tiếp từ chất lỏng ta uống hoặc từ thực phẩm ta ăn. Các thực phẩm như rau tươi, trái cây có thể chứa từ 70% đến 85% nước.
Đây cũng chỉ là lời khuyên tổng quát. Vì nhu cầu nước của cơ thể còn tùy thuộc cấu trúc và sinh hoạt của mỗi ngày, vào thời tiết và loại thực phẩm ta ăn.
Nói một cách tổng quát thì phải uống nước khi cơ thể cần. Uống nhiều hơn khi bệnh có sốt cao, mất nước, khi thời tiết nóng, đổ mồ hôi nhiều, khi tập dượt cơ thể, khi bị ói mửa hay đi tiêu chảy…
Nước có ở khắp nơi và ta chỉ việc muốn uống là có đủ số lượng chất lỏng cần thiết cho một cơ thể lành mạnh. Ăn cơm đều đặn với các món ăn khác nhau cũng mang đến một số nước đáng kể. Thức ăn quá mặn, nhiều muối nên ta lại càng phải uống nước nhiều hơn cho cân bằng. Nước lạnh mau được dạ dày và ruột hấp thụ hơn nước nóng ấm.
Nước uống có thể là nước máy, nước chưng cất hay nước đã vô chai, sữa, nước trái cây, nước súp .. Các chất lỏng như rượu mạnh, bia không được xếp vào nhóm nước uống. Ngoài ra, cũng cần lưu ý các thức uống như cà phê, trà lúc mới uống có thể làm thỏa mãn cơn khát, nhưng lại có tác dụng lợi tiểu, khiến cơ thể thải ra nhiều nước hơn.
Người bị bệnh sỏi thận mà uống nhiều nước cũng giúp sỏi ít tái phát. Bệnh nhiễm trùng đường tiểu tiện cũng mau lành hơn nếu uống nước nhiều, như một cách để đẩy vi khuẩn ra ngoài.
Khi uống thuốc trị bệnh cũng cần tăng lượng nước uống để thuốc được dễ dàng hấp thụ đồng thời giảm kích thích khó chịu cho miệng và dạ dày.
Nên cẩn thận với các loại thuốc nhuận tràng vì để phân mềm, dễ đại tiện, chúng làm ruột thu hút nhiều nước của cơ thể.

Uống nước

Sáng ngủ dậy làm một ly nước lạnh, vừa tỉnh ngủ lại tốt cho cơ thể sau một đêm không được ngụm nước nào. Đừng quá tin ở ly cà phê buổi sáng vì cà phê làm lợi tiểu, mất nước của cơ thể.
Năm phút sau khi uống là nước đã rời khỏi dạ dày. Cho nên có nhiều chuyên gia khuyên là chỉ nên uống nước mười phút trước khi ăn hoặc hai giờ sau khi ăn chứ không nên uống ngay sau hoặc trong khi ăn. Họ giải thích là uống trong khi ăn sẽ hòa loãng và mau đưa dịch vị dạ dày xuống ruột, khiến cho sự tiêu hóa khó khăn. Hơn nữa vừa uống vừa ăn, ta sẽ nuốt món ăn chưa được nhai kỹ.
Uống nước chia làm nhiều lần trong ngày chứ không nên uống một lần quá nhiều. Uống nước khi có cảm giác khát cũng cần lưu ý phân biệt. Lúc khát ít, miệng hơi khô, chỉ nhấp một chút nước đã thấy bớt khát. Khi thiếu nhiều nước, cảm giác khát mạnh hơn, đòi hỏi phải có nước vào đến dạ dày ta mới bớt khát.
Thường thường, sau khi uống được 15 phút thì mới thấy đã cơn khát, nên nhiều người đi ngoài nắng nóng về khát quá, thấy nước là vội vàng uống cả máy ly lớn một lúc, đầy cả dạ dày. Tốt nhất là nên từ từ từng ngụm một để cho nước có thời gian thấm qua thành ruột vào mạch máu và thỏa mãn nhu cầu khát của một cơ thể bị thiếu nước.
Quý vị hay thức giấc tiểu đêm khó ngủ thì uống nhiều trong ngày, giảm dần tồi từ 5 giờ chiều, chỉ nhắp chút ít cho khỏi khô miệng.
Ngoại trừ những khi tập dượt hay làm việc nặng nhọc, đổ mồ hôi mất nhiều muối khoáng cần phải bổ sung, còn bình thường thì không nên uống quá nhiều các loại “nước thể thao” (được cho thêm các muối khoáng), vì có thể làm mất thăng bằng giữa khoáng chất và nước trong cơ thể. Nên chia ra uống trước, trong và sau khi tập thể thao, thể dục, đừng đợi đến lúc cơ thể thấy khát cháy rồi mới uống thật nhiều.

Tuổi già với nhu cầu uống nước.
Một số thay đổi trong cơ thể người cao tuổi có ảnh hưởng tới việc tiêu thụ nước:
- Tỷ lệ nước trong cơ thể giảm tới 15% vì khối thịt giảm, mỡ béo tăng. Về mặt cấu trúc, trong thịt chứa nhiều nước hơn trong chất béo.
- Vị giác kém, dạ dày thường no đầy khiến người già ít thèm uống nước.
- Trung tâm điều khiển khát nước bớt nhạy cảm với sự lên, xuống, mất cân bằng nước trong cơ thể nên dù khát các cụ cũng không thấy nhu cầu uống.
- Chức năng của thận giảm hoạt động nên khối lượng chất lỏng lọc qua thận giảm theo.
Xáo trộn trầm trọng về nước ở người cao tuổi đôi khi có thể đưa tới bệnh tật, thậm chí tử vong.

Sự mất nước:

Người cao tuổi rất dễ bị mất nước (dehydration)và đây là một trong nhiều vấn đề khó khăn cho sức khỏe của họ. Nếu không giải quyết ngay, họ có thể bị hôn mê, mất trí.
Mất nước có thể là vì thất thoát nước quá nhiều, không biết được là minh phải uống nước, hoặc có xáo trộn trong việc tiêu thụ nước.

a) Thất thoát nước quá nhiều
Người già thường hay bị các bệnh như cảm sốt do viêm phổi, nhiễm trùng đường tiểu tiện, tiêu chảy, ói mửa, xuất huyết dạ dày - ruột, đổ nhiều mồ hôi vì thời tiết nóng bức, uống thuốc nhuận tràng mỗi ngày hoặc thụt tháo do táo bón, uống thuốc làm tiêu hao nước như thuốc lợi tiểu…
Đặc biệt là các cụ hay lạm dùng thuốc nhuận tràng để tránh táo bón, nên đều mất đi khá nhiều nước vì thuốc này hút nước từ mạch máu vào ruột giá để làm mềm phân.

b) Giảm cung cấp nước
Giảm cung cấp nước có thể là do bệnh tật di chuyển khó khăn, do kém thị giác không tự lấy được nước uống, nhất là khi sống cô độc không có người chăm sóc chu đáo, do trí tuệ giảm tinh tường, không nhận biết được nhu cầu nước, do tiêu hóa yếu, nhai nuốt khó khăn khiến lượng nước uống vào ít đi, do uống nhiều thuốc với tác dụng phụ làm giảm đáp ứng trước sự khát nước.

Ở người cao tuổi, mức độ cảm thấy khát nước không còn bén nhạy, họ ít thấy khát nước dù cơ thể đã bắt đầu thiếu nước, nên không uống nước. Đôi khi vì không kiềm chế được tiểu tiện, người cao tuổi bèn hạn chế uống nước như một biện pháp để giảm tiểu tiện.
Bệnh tiểu đường là nguy cơ thường đưa tới mất nước ở người già. Lý do là thận sử dụng một lượng rất lớn nước để lọc đường khỏi máu, mà họ không cảm thấy khát nên không uống nước.
Ngoài ra, sự mất nước còn đưa đến thất thoát một số muối khoáng cần thiết như natri, kali và gây ra nhiều thay đổi trầm trọng cho người già.
Khi bị mất nước, trong người thấy chóng mặt, mệt mỏi, yếu sức, nhức đầu, khô miệng, ăn mất ngon, khối lượng máu giảm, tim phải làm việc nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu chất lỏng của các tế bào.
Nếu không được cung cấp nước, bệnh nhân có thể bị mờ mắt, kém nghe, khó nuốt, da trở nên khô, nóng sốt, hơi thở ngắn và khó khăn, tim đập nhanh, đi đứng không vững, bắp thịt co rút, có cảm giác bồn chồn, bứt rứt, đi tiều nhiều lần, làm kinh phong, hôn mê.

Kết luận: Nước rất cần thiết và mang lại nhiều lợi ích cho cơ thể. Nước lại có sẵn ở khắp mọi nơi, không phải mất nhiều tiền mới có được như các loại thực phẩm. Đặc biệt với người cao tuổi, nước làm da bớt nhăn nheo, trở lên mềm, nhẵn nhụi hơn, giúp đi đại tiện đều đặn, ít bị nhiễm trùng đường tiết niệu, làm bụng mau no và giúp người già quá mập giảm ký.

Thiết tưởng với những lợi ích như vậy của thiên nhiên ban cho, ta không nên để cho cơ thể phải thiếu nước chỉ vì thiếu sự hiểu biết.

miru.com.vn (Nguồn sách Dinh dưỡng và sức kh